Wat kun je leren van mensen die mediteren

Herfst 2008. Ik schrijf het boek Verademing en er is een verboden woord: mediteren.

Dat ik het m-woord niet mag gebruiken komt door Patrick S.

Géén yoga of meditatie AUB

S. is makelaar in de Amsterdamse Jordaan, hij heeft vaak hoofdpijn én hij heeft een hekel aan zweverig gedoe. Zijn spanningshoofdpijn bestrijdt hij het liefst met een pil. Toch komt hij bij mij zijn ademhaling meten: dat moet van zijn huisarts. Zijn arts weet uit ervaring dat stress-gerelateerde klachten vaak in verband staan met een ontregelde ademhaling. Dus moet Patrick S. eraan geloven.

Hij is zenuwpezig tijdens het eerste bezoek. Met zijn rechtervoet tikt hij doorlopend tegen de tafelpoot, en zijn Ray-Ban-zonnebril haalt hij om de haverklap uit zijn haar om hem vervolgens weer terug op zijn hoofd te zetten. Een onrustig type.

Voor ik zijn ademhaling ga meten maakt hij me al duidelijk dat hij hélémaal niets moet weten van puffende yoga-vrouwen en gezever over meditatie. Allemaal flauwekul. Dus als hij ademhalingsoefeningen moet doen, die rieken naar yoga of meditatie: dan is hij weg.

Ik meet zijn ademhaling met speciale apparatuur. Dat mag, daar is niets zweverigs aan.  Uit de meting blijkt dat hij een gejaagde ademhaling heeft.

Met een ademfrequentie van 19 x per minuut en een hartslag van 94 in ‘rust’ ademt de Jordanees sneller dan nodig is (6 – 8 x per minuut is genoeg).

Ademhalingsoefening

Tijdens een eenvoudige ademhalingsoefening zakt zijn hartslag, en hij voelt dat het ontspant.

De Amsterdammer is blij: in maat en getal heeft hij in beeld wat een ademhalingsoefening kan doen. Hij hoeft niet te mediteren op een mal kussentje, een simpele ademhalingsoefening is voldoende om wat rust in zijn lijf te krijgen.

Mediteren

Patrick S. ziet graag grafieken die het effect van een ademhalingsoefening inzichtelijk maken. Dat snap ik. Maar zijn weerstand tegen mediteren deel ik niet. Er is veel overlap met de ademhalingsoefening en mediteren. In de winter van 2005 raak ik zelf enthousiast over mediteren.

Uit nieuwsgierigheid doe ik die winter zonder enige ervaring een 10-daagse Vipassana-meditatiecursus. Dat is 10 dagen niet lezen, niet schrijven, niet praten; maar wel de hele dag mediteren. De eerste dagen word ik knettergek. Mijn gedachten schieten doorlopend alle kanten op en de pijn in mijn rug en rechterknie is niet te harden.

Pas na vier dagen komt mijn hoofd wat tot rust en went mijn lijf aan de houding. En verrek: ook mijn ademhaling is kalmer en rustiger.

Als ik na 10 dagen weer mag praten vraag ik de andere mediteerders of zij dat ook hebben gemerkt. En iedereen merkt dat door de meditatie de ademhaling verandert: minder diep en minder snel. Hierdoor groeit mijn interesse voor meditatie én mijn interesse voor ademhaling.

In de jaren die volgen heb ik mediteren en ademhalingsoefeningen gescheiden gehouden.

Mediteren is mediteren en een ademhalingsoefening is een ademhalingsoefening.

Natuurlijk zijn er overeenkomsten, maar er zijn ook verschillen. Er zijn in ieder geval twee grote verschillen tussen een ademhalingsoefening en meditatie.

1. Mediteren is niet gericht op verandering

Een ademhalingsoefening doe ik om te ontspannen: kort voor ik ga slapen, in de file en voor ik ga hardlopen. Mediteren is niet gericht op verandering maar enkel op aandacht. Ik observeer mijn ademhaling en probeer dan gelijkmoedig blijven. Omdat het niet prestatiegericht is kan het ook niet verkeerd gaan. Errug fijn als je normaal de lat hoog legt. Dat is zeker op lange termijn erg waardevol. Ik oefen met mediteren om te beschouwen, zonder te oordelen.

Spiritueel leider en marathonloper Sakyong Mipham schrijft daarover in Running Buddha het volgende:

Dus als we ons bewust worden van de adem, zijn we als vanzelf aanwezig in het nu. Dat verheldert onze geestestoestand.

Bewust worden is genoeg. Dat is minder doenerig dan een ademhalingsoefening: enkel observeren.

2 Vriendelijkheid

Een ander verschil tussen mijn ademhalingsoefening en meditatie is het contact met de buitenwereld. Ademhalingsoefeningen doe ik voor mezelf (net als hardlopen). Met mediteren ben ik ook gericht op anderen.

Mijn meditatieleraar – S.N. Goenka – leerde me dat je met agressie sommige dingen kunt bereiken, maar dat je met vriendelijkheid alles kunt bereiken. Hierover schrijft Mipham in zijn boek:

In de meditatietraditie wordt vriendelijkheid geassocieerd met wijsheid en kracht, omdat het een tegengif is voor agressie. Vriendelijkheid is als water – het zal uiteindelijk zijn doel bereiken. Agressie is als vuur – het is er ineens en dan is het weer verdwenen. Aangezien 70 procent van ons lichaam  uit water bestaat, bezitten we van nature veel vriendelijkheid.

Met deze uitleg ben ik makelaar Patrick S. wel kwijtgeraakt, vermoed ik. Zelf vind ik deze aandacht voor je gedrag in relatie met anderen erg waardevol. Een mooi idee: dat je met aandacht voor je ademhaling ook vriendelijker wordt voor je omgeving.

Leesvoer voor hardlopers met interesse voor meditatie:

Running Buddha – Sakyong Mipham: Uitgeverij Ten Have, 2013

De god van het lopen: de monnik, de sporter en de weg naar verlichting – Ineke Albers: Uitgeverij Atlas Contact, 2013