Mag een arts zijn patiënt uitschelden?

Bijgewerkt: juni 2023

Veel zitten, veel stressen en vaak eten: het is de kiem van veel ziektes.

Ga maar na: overgewicht is een bron van hoge bloeddruk, darmklachten en hartklachten. Stress is de kiem van slapeloosheid en burn-out. En ook bij depressie en kanker spelen stress en ongezond vaak eten een grote rol.

Wat kan een arts dan voor je doen?

Jaren terug kwam ik Joop tegen, het was een leerzame, toevallige ontmoeting.

Joop zit tegenover me in de trein en slaat op zijn buik.

‘30 kilo eraf‘, zegt hij tevreden; ’30 kilo!’

Ik feliciteer hem beleefd en vraag of hij lekker gelopen heeft.

Ik zit in de trein terug van een loopevenement en de hele coupé zit vol vrolijke hardlopers. Medailles om hun, druk gepraat over de zware laatste kilometer.

Tegenover mij zit Joop, een man van begin 60 uit Den Haag, met een ruim trainingspak aan, felgroene hardloopschoenen, een lullig rugzakje en ingevallen wangen.

Hij heeft lekker gelopen, verzekert hij me.

Ik vraag hoe lang hij al loopt, in de veronderstelling dat hij al tientallen jaren evenementen afgaat, en ik hoop op wat anekdotes uit de oude doos. Ik ben dol op lopers van begin 60 die verhalen vertellen.

Maar Joop loopt pas 2 jaar hard.

Hij had altijd een hekel aan sport.

Ja, sport kíjken met bier en een worstenbroodje van moeders de vrouw

Hahaha

Maar op een dag zat ie bij de huisarts. Hij had klachten.

Hoge bloeddruk

Hartkloppingen

Vaak moe

Zijn vader is op 60-jarige leeftijd overleden aan een hartinfarct, dus zijn hartkloppingen maken hem bezorgd. En zijn hartkloppingen worden alleen maar erger. Als hij ’s nachts in bed ligt gaat zijn hart enorm tekeer; alsof er een eekhoorntje in zit die eruit wil.

De Hagenees zit op een gegeven moment voor derde keer in korte tijd bij de huisarts. Een andere arts van de praktijk had hem eerder al medicijnen meegegeven voor zijn hoge bloeddruk en gezegd dat Joop regelmatig terug moest komen voor controle.

Nu treft Joop bij zijn derde bezoek een andere arts.

Een arts die hem een zetje geeft waar hij nu erg blij mee is

Joop vertelt het in de trein met harde stem en veel armgebaren.

‘Zit ik daar bij meneer de dokter. Een gewichtige vent achter een groot, massief houten bureau met een boekenkast die uitpuilt van de dikke, ingewikkelde boeken. Met een net colbert kijkt ie me aan met een geruststellende blik. Dus ik zeg dat de hartkloppingen erger worden en dat ik bang ben. De dokter stelt wat vragen. Of ik de medicijnen slik: ja. Of ik aan lichaamsbeweging doe: neuh. Hoe ik me voel: mwoah.’

Joop gaat rechtop zitten en neemt veel ruimte in op zijn bankje in de trein. De loopster naast hem kijkt hem vragend aan. We zijn nieuwsgierig hoe het verder gaat.

‘Dus die dokter zet zijn ellebogen op tafel en vouwt zijn handen ineen. Hij kijkt me vriendelijk aan, en weet je wat ie zegt?’

Ik wacht op antwoord, in de veronderstelling dat het een retorische vraag was. Maar als Joop niet verder gaat, zeg ik: ‘nee, wat zegt ie dan?’

Joop zegt hard en lachend: ‘Die dokter zegt gewoon tegen me: meneer ik begrijp uw bezorgdheid, maar als u te beroerd bent om 30 kilo af te vallen, dan bent u een onnozele, domme gans. Want uw hartkloppingen en hoge bloeddruk komen waarschijnlijk omdat u teveel eet, te veel alcohol drinkt en te weinig beweegt.’

Ik schiet in de lach. Een arts die dat tegen een patiënt zegt, verdient wat mij betreft een standbeeld. Maar de vrouw naast Joop kijkt geschokt: ‘Zei die arts dat echt tegen je?’

Joop zegt dat ie woest was. Hij komt voor hulp bij de dokter en hij wordt uitgescholden voor onnozele, domme gans. Maar eenmaal thuis dacht Joop na over wat de dokter had gezegd en gaf hij de arts gelijk.

Hardlopen en hoge bloeddruk

‘Hij heeft me echt wakker geschud’, zegt Joop; ‘dus ik werd lid van de sportschool en ging op mijn eten letten. Geen gelul met een ingewikkeld dieet, maar gewoon wat minder eten en wat meer water drinken in plaats van bier. Op een gegeven moment gaan 4 maatjes bij de sportschool trainen voor een loopje in het dorp, 5 kilometer. Van het één kwam het ander en nu heb ik dit jaar een halve marathon gelopen. En mijn bloeddruk is prima.’

Ik ben nieuwsgierig en vraag of hij blij is dat de huisarts hem plompverloren beledigde, of dat de arts hem ook met zachte hand in beweging had kunnen krijgen.

‘Ik ben die man eeuwig dankbaar’, zegt Joop, ‘door zijn schop ben ik in actie gekomen, anders was ik nu 40 kilo te zwaar. Of dood.’

De vrouw naast Joop – Nike schoenen, nike broek, nike sokken, nike shirt (roze), lipstick, begin 40 – vindt het schandalig dat een arts zijn patiënt beledigt. Zij vindt dat een arts zijn patiënt nooit mag beledigen.

Ik vind de arts geweldig. Een arts die protocollen en conventies van tafel veegt om zijn patiënt te helpen verdient lof. Met goede intenties is uitschelden toegestaan.

Het is een ingewikkelde kwestie.

We weten allemaal dat een gezond gewicht, voldoende ontspanning en lichaamsbeweging klachten kan verdrijven. Dat vraagt een klein beetje kennis en een paar nieuwe gewoontes. In de ochtend wat minder waan van de dag en wat meer ademhalingsoefeningen en ontspanning. Overdag een wandelingetje door het bos in plaats van een saucijzenbroodje langs de A2 en ’s avonds geen bier en bakje chips maar een rondje rennen en een glas water. Een nieuwe gewoonte staat of valt vaak met nieuwe vrienden.

Iedere gewoonte heeft zijn eigen vrienden.

Een huisarts kan medicijnen voorschrijven of een advies om wat meer te bewegen, maar nieuwe vrienden kunnen je leven veranderen.

‘Heb je nog meer loopplannen?’ vraag ik aan Joop.

‘Nou, één van het groepje wil volgend jaar de marathon van Praag lopen. Een marathon, dat lijkt me machtig,’ hij kijkt naar beneden. Op de plek waar eerst 30 kilo overgewicht hing, bungelt nu een medaille.

‘Klinkt goed, op naar Praag dan maar.’

‘Ja, dat zou geweldig zijn. Ik denk dat ik maar gewoon mee ga. Wauw, wie had dat gedacht? Ik ga gewoon een marathon lopen.’

Over de auteur

Ademhaling is mijn favoriete onderwerp. Hardlopen en kou staan gedeeld tweede. Over deze onderwerpen schreef ik 10 boeken en ik leid ademcoaches en koucoaches op. Mijn favoriete ademhalingsoefening is anapana en run-dip-run is mijn favoriete training.

Koen de Jong